
چكيده :هديهي تبليغاتي معمولاً خرج روابط عمومي حساب ميشود و اثرش اندازه گرفته نميشود. اين گزارش در پنج قدم نشان ميدهد چطور هدف هديه را مشخص كنيد، هديه را با هدف جور كنيد، روي آن راه بازگشت مثل كد QR با لينك UTM يا كد تخفيف اختصاصي بگذاريد، مدت ديده شدن را در حساب بياوريد و با يك گروه مقايسه، اثر واقعي هديه را ببينيد. جدول سنجش، اشتباههاي رايج و پرسشهاي رايج هم آمده است.
شركتها هر سال بخشي از بودجهي بازاريابي را صرف هديهي تبليغاتي ميكنند، ولي كمتر كسي ميداند اين هزينه چه نتيجهاي داشته است. هديه معمولاً«خرج روابط عمومي» حساب ميشود و اثرش هيچوقت اندازه گرفته نميشود. اين گزارش نشان ميدهد چطور هديه را از اول با هدف مشخص انتخاب كنيد، روي آن راهي براي بازگشت مخاطب بگذاريد و بعد نتيجه را با عدد ببينيد.
هديهي تبليغاتي وقتي قابلاندازهگيري ميشود كه سه چيز داشته باشد: يك هدف روشن (شناخته شدن، گرفتن سرنخ فروش يا نگه داشتن مشتري)، يك راه بازگشت روي خود هديه (كد QR، كد تخفيف اختصاصي يا شمارهي تماس جدا) و يك عدد پايه براي مقايسه. با اين سه، ميشود حساب كرد هر هديه چند تماس، چند بازديد سايت يا چند سفارش آورده است. هديهاي كه هر روز استفاده شود، مثل دفترچه يا سالنامه، فرصت بيشتري براي اين بازگشت دارد.
بازده هديهي تبليغاتي يعني نتيجهاي كه هديه براي كسبوكار ميآورد، مثل تماس، بازديد سايت يا سفارش، در برابر هزينهاي كه براي آن شده است. براي حساب كردن اين بازده، هم نتيجه بايد شمرده شود و هم هزينه.
تبليغ در فضاي مجازي گزارش آماده دارد: چند نفر ديدند، چند نفر كليك كردند و چند نفر خريدند. هديهي فيزيكي چنين گزارشي ندارد. وقتي خودكاري به دست مشتري ميرسد، معلوم نيست چند بار ديده شده و آيا كسي به خاطر آن تماس گرفته يا نه.
مشكل اصلي اما ابزار نيست؛ برنامه است. بيشتر هديهها بدون هدف مشخص انتخاب ميشوند. «هر سال هديه ميدهيم» دليل كافي براي خريد است، ولي براي سنجش كافي نيست. اگر از اول معلوم نباشد هديه قرار است چه كاري بكند، بعداً هم نميشود فهميد آن كار را كرده يا نه.
هر هديهي تبليغاتي يكي از اين سه هدف را دنبال ميكند و هر هدف شاخص سنجش خودش را دارد:
• شناخته شدن برند: هديه بايد زياد ديده شود. شاخص: تعداد گيرنده و مدت استفاده از هديه.
• گرفتن سرنخ فروش: هديه بايد مخاطب را به تماس يا بازديد سايت برساند. شاخص: تعداد اسكن QR، تماس يا فرم پرشده.
• نگه داشتن مشتري: هديه بايد رابطه را گرم نگه دارد. شاخص: سفارش دوبارهي گيرندهها در مقايسه با بقيهي مشتريها.
يك هديه كمتر پيش ميآيد كه هر سه كار را با هم خوب انجام دهد. اگر هدف را جدا كنيد، انتخاب هديه هم سادهتر ميشود.
هديهي مناسب هر هدف با بقيه فرق دارد. در نمايشگاه و همايش كه هدف شناخته شدن است، هديهي سبك و ارزان مثل خودكار يا جاكليدي براي تعداد زياد بهتر جواب ميدهد. براي گرفتن سرنخ، هديه بايد آنقدر ارزش داشته باشد كه مخاطب براي گرفتنش اطلاعات تماس بدهد. براي نگه داشتن مشتري، هديه بايد شخصيتر و ماندگارتر باشد.
هداياي تبليغاتي با چاپ لوگو در هر سه حالت كار ميكنند، به شرط اينكه طراحيشان با هدف يكي باشد. لوگوي بزرگ براي شناخته شدن، كد QR واضح براي سرنخ و نام گيرنده براي مشتري وفادار.

هديهاي كه فقط لوگو دارد، ديده ميشود ولي ردي از خودش نميگذارد. براي سنجش، روي هديه يا بستهبندي آن يكي از اين راهها را بگذاريد:
• كد QR با لينك اختصاصي: لينك را با پارامتر UTM بسازيد تا در گوگل آناليتيكس معلوم شود چند بازديد از همين هديه آمده است. براي هر رويداد يا هر گروه گيرنده لينك جدا بسازيد.
• كد تخفيف اختصاصي: كدي كه فقط روي همين هديه چاپ شده، فروش حاصل از هديه را مستقيم نشان ميدهد.
• شمارهي تماس يا داخلي جدا: اگر بيشتر فروش شما تلفني است، يك خط يا داخلي جدا روي هديه بنويسيد و تماسهاي آن را بشماريد.
• صفحهي فرود ساده: كد QR را به صفحهاي ببريد كه پيشنهاد همان رويداد را دارد، نه صفحهي اول سايت.
يك نمونهي سادهي لينك UTM براي دفترچههاي نمايشگاه اين است: نشاني صفحهي فرود بهاضافهي ?utm_source=gift&utm_medium=notebook&utm_campaign=expo. كد QR را از روي همين لينك بسازيد. در گزارش «منبع ترافيك» گوگل آناليتيكس، بازديدهاي اين لينك جدا نشان داده ميشود و براي هديهي پايان سال هم كافي است فقط مقدار utm_campaign را عوض كنيد.
جاي اين نشانهها مهم است. روي دفترچه يادداشت تبليغاتي، صفحهي اول يا پشت جلد جاي خوبي براي كد QR است، چون صاحب دفترچه هر بار كه آن را باز ميكند، كد را ميبيند. روي ماگ و خودكار جاي كافي براي كد خوانا نيست؛ بهتر است كد روي كارت همراه يا بستهبندي باشد.
هزينهي هديه را نبايد فقط با قيمت خريدش سنجيد. هديهاي كه يك بار ديده ميشود و هديهاي كه يك سال روي ميز ميماند، با هزينهي برابر نتيجهي برابر ندارند. يك حساب ساده كمك ميكند: هزينهي هر هديه را بر تعداد روزهايي كه احتمالاً استفاده ميشود تقسيم كنيد. هديهي گرانتري كه هر روز استفاده ميشود، اغلب از هديهي ارزاني كه چند روز بعد كنار گذاشته ميشود ارزانتر تمام ميشود.
يك مثال فرضي: خودكاري كه يك واحد هزينه دارد و حدود يك ماه استفاده ميشود، براي هر روز ديده شدن يكسيام واحد خرج دارد. دفترچهاي كه دو برابر گرانتر است ولي تمام سال روي ميز ميماند، براي هر روز حدود دو سيصدوشصتوپنجم واحد خرج دارد؛ يعني هر روز ديده شدنش حدود شش برابر ارزانتر تمام ميشود.
به همين دليل سررسيد يكي از پربازدهترين هديههاي پايان سال است. از روز اول سال روي ميز گيرنده است و هر روز باز ميشود. اگر صفحههاي اول آن معرفي كوتاه شركت و كد QR داشته باشد، تمام سال هم ديده ميشود و هم راه بازگشت دارد.

شاخص | راه بازگشت | هديهي مناسب | هدف |
تعداد گيرنده × مدت استفاده | لوگو و نشاني سايت | خودكار، جاكليدي، ماگ | شناخته شدن |
اسكن، بازديد، فرم پرشده | كد QR با UTM، فرم ثبتنام | دفترچه يادداشت، فلش، پاوربانك | گرفتن سرنخ |
سفارش دوبارهي گيرندهها | كد تخفيف اختصاصي، داخلي جدا | سررسيد، ست مديريتي با نام گيرنده | نگه داشتن مشتري |
عدد تنها معني ندارد. اگر بعد از ارسال هديه پنجاه تماس گرفتيد، بايد بدانيد بدون هديه چند تماس ميگرفتيد. سادهترين روش اين است كه فهرست مشتريها را دو گروه كنيد: به يك گروه هديه بدهيد و به گروه ديگر نه. چند ماه بعد، سفارش دوبارهي دو گروه را مقايسه كنيد. فرق اين دو عدد، اثر واقعي هديه است.
اگر تقسيم مشتريها ممكن نيست، دستكم آمار همان فصل در سال قبل را كنار بگذاريد و با امسال مقايسه كنيد.
• يك كد براي همهي رويدادها: اگر كد QR نمايشگاه و هديهي پايان سال يكي باشد، معلوم نميشود كدام نتيجه داده است.
• كد ناخوانا: كد QR خيلي كوچك يا روي سطح براق اسكن نميشود. پيش از چاپ انبوه، نمونه را با چند گوشي امتحان كنيد.
• صفحهي فرود عمومي: مخاطبي كه از هديه آمده و به صفحهي اول سايت ميرسد، معمولاً سردرگم ميشود و ميرود.
• قضاوت زودهنگام: اثر هديهي ماندگار مثل سررسيد در چند ماه ديده ميشود، نه در يك هفته.
براي هديهاي كه قرار است سنجيده شود، چاپ دقيق اهميت زيادي دارد. پيش از سفارش بپرسيد: آيا كد QR و كد تخفيف روي هديه يا بستهبندي چاپ ميشود، آيا براي هر گروه گيرنده ميشود كد جدا چاپ كرد و آيا نمونهي چاپ پيش از توليد فرستاده ميشود. براي نمونه، شهرگيفت توليدكنندهي هداياي تبليغاتي و سازماني در تهران است؛ لوگو، كد QR و نام گيرنده را روي سررسيد، دفترچه، ماگ و ستهاي هديه چاپ يا حك ميكند و سفارشها را به سراسر ايران ميفرستد.
روي هديه يك راه بازگشت بگذاريد، مثل كد QR با لينك UTM يا كد تخفيف اختصاصي، و تعداد استفاده از آن را با يك عدد پايه يا گروه بدون هديه مقايسه كنيد.
هديهاي كه هر روز استفاده ميشود و جاي كافي براي لوگو و كد QR دارد، مثل سررسيد و دفترچه يادداشت. هزينهي هر روز ديده شدن اين هديهها معمولاً از هديههاي يكبارمصرف كمتر است.
جايي كه صاحب هديه زياد ميبيند: صفحهي اول يا پشت جلد دفترچه و سررسيد، يا كارت همراه هديه. روي سطحهاي كوچك و براق مثل خودكار، كد خوانا نميشود.
براي هديهي نمايشگاه، چند روز تا چند هفته. براي هديهي ماندگار مثل سررسيد، چند ماه. زودتر از اين قضاوت نكنيد.
هديهاي كه با هدف درست انتخاب شده و راه بازگشت دارد، ديگر خرج روابط عمومي نيست؛ يك كانال بازاريابي است كه ميشود نتيجهاش را ديد و سال بعد بهترش كرد.